Schommelende bloedsuikerspiegel door seizoensinvloeden op diabetes

Het onder controle houden van de bloedsuikerwaarden is een van de belangrijkste prioriteiten in het leven van iemand met diabetes. Naast voeding en medicatie zijn er ook andere factoren die de balans kunnen verstoren en voor een schommelende bloedsuikerspiegel zorgen. Zo zijn vaak onderschatte factoren het weer en het jaargetijde. Zowel de winterkou als de zomerhitte kunnen de bloedsuikerspiegel beïnvloeden. Kennis over seizoensverandering kan dan ook een belangrijke bijdrage leveren aan je gezondheid en welzijn.

Schommelende bloedsuikerspiegel: Waarom verandert de bloedsuikerspiegel met de seizoenen?

Verschillende klinische onderzoeken hebben bevestigd dat de bloedsuikerwaarden en de HbA1c-waarde in de winter hoger zijn en in de zomer lager.¹ Dit komt door een combinatie van fysiologische, omgevings- en gedragsfactoren.

• Temperatuur en insulinegevoeligheid: Tijdens koude maanden is het lichaam geneigd energie te besparen en de bloedstroom naar de huid en de ledematen te beperken. Dit verschijnsel, dat vasoconstrictie wordt genoemd, kan de opname van insuline verstoren, vooral bij subcutane (onderhuidse) toediening.¹ Blootstelling aan kou kan ook de waarden van cortisol doen stijgen, een hormoon dat de bloedsuikerwaarden verhoogt.
• Lichaamsbeweging en levensstijl: De winter gaat ook vaak gepaard met minder lichaamsbeweging. Slechte weersomstandigheden en kortere dagen beperken de mogelijkheden voor beweging, wat directe gevolgen heeft voor de (suiker)stofwisseling.² Daarentegen zorgt het mooie weer in de zomer er meestal voor dat mensen graag activiteiten in de buitenlucht ondernemen, wandelen, zwemmen en in het algemeen actief zijn, wat de insulinegevoeligheid verbetert.
• Veranderingen in het eetpatroon: We zijn geneigd in de winter meer calorierijk en koolhydraatrijk voedsel te eten, zoals soepen die bloem bevatten, chocolade en zware maaltijden in het algemeen. Daarentegen is in de zomer een lichter, frisser eetpatroon gebruikelijker, waarbij we meer fruit, groente en vloeistoffen binnenkrijgen.³ Dit verschil in voedingspatroon heeft directe gevolgen voor de bloedsuikerwaarden en draagt bij aan een schommelende bloedsuikerspiegel.
• Circadiaan en hormonaal ritme: Blootstelling aan zonlicht reguleert ons circadiane ritme, dat op zijn beurt hormonen zoals melatonine en cortisol beïnvloedt. Minder daglicht in de winter kan het circadiane ritme veranderen, wat kan zorgen voor een lagere insulinegevoeligheid en veranderingen in de (suiker)stofwisseling.⁴

Wat heeft onderzoek over invloed seizoensverandering op schommelende bloedsuikerspiegel aangetoond?

Uit onderzoek gepubliceerd in Diabetic Medicine  omtrent invloed seizoensverandering is gebleken dat in de winter de gemiddelde HbA1c-waarde consequent hoger was en in de zomer lager, ongeacht het type diabetes.¹ Dit seizoenspatroon met als effect een schommelende bloedsuikerspiegel werd bij zowel kinderen als volwassenen gezien.

Een ander onderzoek, uitgevoerd door het tijdschrift PNAS, toonde aan dat circadiane onevenwichtigheden, zoals die ontstaan tijdens ploegendiensten of zomertijd, de glucosetolerantie en insulinegevoeligheid in de winter aanzienlijk kunnen verminderen.⁴ Dit verschijnsel is duidelijker in de winter, wanneer mensen meer tijd binnenshuis doorbrengen en minder daglicht zien.

Bovendien bleek uit een gegevensanalyse gepubliceerd in het International Journal of Environmental Research and Public Health een correlatie tussen extreme klimaten en een verstoord glucose-evenwicht, wat erop wijst dat zowel extreme hitte als koude een verstoord evenwicht en dus een schommelende bloedsuikerspiegel kunnen veroorzaken bij mensen met diabetes.⁵

Verschillen in schommelende suikerwaarden per type diabetes door seizoensverandering

Diabetes type 1: mensen met diabetes type 1 zijn extra gevoelig voor seizoensveranderingen, omdat ze afhankelijk zijn van insuline die van buitenaf wordt toegediend. Ze moeten er goed aan denken dat ze de dosering moeten aanpassen aan het seizoen.

Diabetes type 2: de winter kan insulineresistentie, een kenmerk van diabetes type 2, verergeren. Actief blijven in de koudere maanden is heel belangrijk voor de bloedsuikerhuishouding.

Zwangerschapsdiabetes: hoewel dit type diabetes tijdelijk is, kan er ook invloed zijn van seizoensveranderingen, vooral in de zomer- en wintermaanden. Extreme temperaturen kunnen de glykemische variabiliteit verergeren.

Beperkte schommelende bloedsuikerspiegel: aanbeveling voor meer controle over de bloedsuikerspiegel per seizoen

In de winter

• Controleer je waarden vaker, vooral bij schommelende suikerwaarden en als je een stijging ziet.
• Zorg voor meer lichaamsbeweging binnenshuis: loop thuis rond, doe online oefeningen of gebruik een hometrainer.
• Pas je eetpatroon aan: neem soepen met groenten, peulvruchten en zorg dat je niet te veel geraffineerde koolhydraten binnenkrijgt.

Controleer je insulinedosering met je endocrinoloog, want misschien is aanpassing nodig.

In de zomer:

• Zorg dat je voldoende drinkt; vergeet niet dat uitdroging je bloedsuikerwaarden kan verhogen.
• Profiteer van vers seizoensfruit, maar eet niet te veel fruit met een hoge glykemische index, zoals mango's en watermeloen.
• Sport op veilige tijden (vroeg in de ochtend of laat in de avond) om een hitteberoerte te voorkomen.

Controleer je medicijnen als je blootgesteld gaat worden aan direct zonlicht of hoge temperaturen. Sommige medicijnen (dit geldt voor bepaalde orale antidiabetica of insuline) kunnen namelijk hun werking verliezen door hitte.

Een goede controle over je bloedsuikerspiegel is niet statisch, maar beweegt mee met de seizoenen, het weer en je dagelijkse gewoonten. Als je weet welke invloed de omgeving kan hebben op je lichaam en schommelende suikerwaarden kan veroorzaken, kun je vooruitdenken en doeltreffende beslissingen nemen. Mensen met diabetes en zorgverleners moeten rekening houden met deze factoren om te komen tot een meer op de persoon afgestemde, doeltreffende seizoensgebonden aanpak voor hun aandoening.