Elk jaar vraagt de gezondheidszorg wereldwijd op één dag bijzondere aandacht voor diabetes: Werelddiabetesdag. Het is een van de belangrijkste data op de wereldwijde gezondheidskalender, waarop in meer dan 160 landen wordt stilgestaan.

Hieronder leggen we uit waar dit initiatief vandaan komt, op welke datum het valt en waarom het vandaag de dag nog net zo nodig is als voorheen.

De oorsprong van Werelddiabetesdag

Het initiatief werd in 1991 gelanceerd, als gezamenlijk project van de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) en de Internationale Diabetes Federatie (IDF), als reactie op de aanhoudende stijging van het aantal gevallen van diabetes type 2 wereldwijd.¹

Het doel was duidelijk: meer aandacht vragen voor een ziekte die jaar na jaar steeds meer mensen trof.¹

Vijftien jaar later, in 2006, heeft de VN de dag officieel erkend, waardoor het de grootste voorlichtingscampagne is geworden die er is over de verschillende soorten diabetes.¹ Naar schatting bereikt de boodschap nu ongeveer een miljard mensen over de hele wereld.¹

Sindsdien staat elke editie een ander door de IDF voorgesteld thema of slogan centraal in de communicatiecampagnes, het voorlichtingsmateriaal en de evenementen die gedurende die periode zowel lokaal als internationaal worden georganiseerd.³,⁴

“Vroegtijdige aanpak van diabetes” is het thema voor 2026-2027, waarbij de nadruk ligt op tijdige diagnose en risicobeperking.⁷

Op welke datum valt Werelddiabetesdag?

Werelddiabetesdag wordt elk jaar op 14 november gehouden.³

Die datum is niet zomaar gekozen, want het valt samen met de geboortedag van Sir Frederick Banting, de arts die samen met Charles Best in 1921-1922 insuline ontdekte.¹

Dankzij de betrokkenheid van meer dan 160 landen¹ worden er op deze dag doorgaans allerlei initiatieven georganiseerd: voorlichtingsbijeenkomsten op scholen, screenings op diabetes type 2 en specifieke trainingen voor zorgverleners, naast tal van andere activiteiten.⁵

Jaarlijks vermeldt  de officiële website van Werelddiabetesdag welke evenementen er op het programma staan, en wat de bijbehorende lokale campagnes zijn. Hier is een interactieve kaart te vinden, samen met ideeën om actief mee te doen in je eigen omgeving.⁵
 

Waarom is deze dag nog steeds nodig?

De cijfers spreken voor zich: volgens wereldwijde schattingen lijden 589 miljoen volwassenen aan diabetes (11,1%, oftewel 1 op de 9), en zijn er 9,15 miljoen mensen van alle leeftijden met diabetes type 1, van wie 1,81 miljoen jonger dan 20 jaar.²  Prognoses wijzen erop dat deze cijfers de komende jaren zullen blijven stijgen (naar verwachting 853 miljoen volwassenen in 2050).² Daarnaast wordt geschat dat 635 miljoen volwassenen (12%) een verminderde glucosetolerantie hebben, wat betekent dat zij een grote kans hebben om diabetes type 2 te krijgen.⁷

Verder  is er het probleem van een late diagnose: meer dan 4 op de 10 volwassenen met diabetes (42,8%, d.w.z. ongeveer 252 miljoen) hebben nog geen diagnose gekregen, maar kunnen al ernstige schade of complicaties hebben opgelopen tegen de tijd dat de diagnose uiteindelijk wordt gesteld.⁷ Dit is niet onbelangrijk, aangezien de ziekte een van de belangrijkste oorzaken is van blindheid, nierbeschadiging, hartaanvallen en het verlies van ledematen.⁷ Diabetes was in 2024 verantwoordelijk voor meer dan 3,4 miljoen sterfgevallen (9,3% van alle sterfgevallen, ongeacht de oorzaak).8

Daarom blijft wereldwijde bewustmaking van belang. De verschillende edities van Werelddiabetesdag hebben allemaal hetzelfde onderliggende doel:⁶

• Dat mensen zich bewust zijn van het werkelijke risico op het krijgen van diabetes type 2 en weten hoe ze dit risico kunnen verlagen;
• Dat mensen met diabetes weten welke mogelijkheden ze hebben om de best mogelijke zorg te krijgen;
• Dat zorgverleners over de nodige opleiding en middelen beschikken om kwalitatief hoogwaardige zorg te bieden.

Toch is er nog een lange weg te gaan: veel mensen met diabetes krijgen niet de ondersteuning, informatie of voorlichting die ze nodig hebben om beter met hun aandoening om te gaan.⁴ En deze behoefte reikt verder dan alleen bloedsuikercontrole: het gaat ook om uitgebreide ondersteuning, waaronder ondersteuning op de werkplek en gelijke toegang tot insuline.⁷

Factoren zoals zorg die op elk individueel geval is afgestemd, steun van familie en sociale netwerken en voldoende aandacht voor de geestelijke gezondheid kunnen een groot verschil maken voor de levenskwaliteit van mensen met diabetes.⁴

Kortom, Werelddiabetesdag is veel meer dan alleen een datum op de kalender. Het is een jaarlijkse oproep tot actie om het bewustzijn over alle vormen van diabetes te vergroten en om te blijven werken aan verbetering van het leven van degenen die hierdoor worden getroffen.

Als je hieraan wilt meedoen, kun je elk jaar op 14 november de initiatieven afkomstig uit jouw omgeving en de beschikbare informatiebronnen bekijken op de officiële website van Werelddiabetesdag.

• Lees meer over Mobiele Applicatie

• Lees meer over Ontdek Control-IQ+

Leven met diabetes is niet alleen een medische kwestie. Naast de fysieke uitdagingen brengt diabetes ook emotionele uitdagingen met zich mee, die kunnen verschillen tussen mensen met diabetes type 1 en type 2, afhankelijk van de complexiteit van de behandeling, de leeftijd en de duur van de ziekte. Diagnoses, de noodzaak om gewoontes te veranderen, voortdurende metingen en de angst voor complicaties kunnen leiden tot angst, depressie en emotionele uitputting. Op zulke momenten kan diabetestherapie in de vorm van psychologische ondersteuning een cruciale factor zijn om je levenskwaliteit te verbeteren en je diabetes beter te beheren voor een goede mentale gezondheid.

Diabetestherapie : de emotionele impact van diabetes op je mentale gezondheid

Diabetes en stress, de emotionele last die gepaard gaat met het omgaan met diabetes kan leiden tot een aandoening die bekend staat als diabetes distress. De symptomen van deze aandoening zijn onder andere stress en emotionele uitputting die rechtstreeks verband houden met het beheren van diabetes. En dat is niet ongewoon: studies tonen aan dat ongeveer een derde van de mensen met diabetes aanzienlijke diabetesgerelateerde emotionele problemen ervaart¹.

Deze emotionele impact heeft niet alleen invloed op het psychologisch welzijn, maar kan ook een effect hebben op de metabole controle. Depressie en diabetes distress worden beide geassocieerd met een lagere therapietrouw en slechtere metabole resultaten.  Diabetestherapie en psychologische ondersteuning, hebben een enorme impact op je mentale gezondheid.

Diabetestherapie: psychologische ondersteuning als therapeutisch hulpmiddel

Psychologische ondersteuning helpt mensen met diabetes om met hun aandoening om te gaan vanuit een positiever en evenwichtiger perspectief. Bij het beter omgaan met diabetes en stress, gaat het er niet alleen om je emotioneel beter te voelen, maar het doel is om praktische strategieën aan te reiken die helpen bij je dagelijkse activiteiten. De meest gebruikte benaderingen zijn:

• Cognitieve gedragstherapie (CGT): helpt bij het identificeren en veranderen van negatieve gedachten die de therapietrouw belemmeren.
• Acceptance and Commitment Therapy (ACT): bevordert de acceptatie van de aandoening en stimuleert acties op basis van persoonlijke waarden.
• Mindfulness en ontspanningstechnieken: verminderen stress en stimuleren zelfregulatie.

Deze interventies gaan gepaard met verbeterde psychologische resultaten en, in sommige gevallen, beperkte verlagingen van HbA1c². CBT en ACT hebben het sterkste bewijs voor werkzaamheid aangetoond bij personen met diabetes type 2 en diabetesgerelateerde klachten.

Diabetestherapie: de rol van familie en sociale steun

De rol van je omgeving moet niet worden onderschat en verwaarloosd als ondersteuning en onderdeel van diabetestherapie. Familie, vrienden en gestructureerde sociale ondersteuning zijn essentieel om isolement te verminderen en therapietrouw te versterken.

Deelname van het gezin aan diabeteseducatie kan de glykemische en emotionele resultaten verbeteren. Het vertrouwen vergroten en helpen een meer begripvolle en coöperatieve omgeving te creëren³.

Ondersteuning door lotgenoten via fysieke groepen of digitale platforms kan zeer nuttig zijn. Het delen van ervaringen met andere mensen die soortgelijke situaties meemaken, zorgt voor empathie, vermindert stress en verbetert zelfzorg, motivatie en je mentale gezondheid.

Diabetestherapie: strategieën om psychologische ondersteuning te integreren in het dagelijks leven

Psychologische ondersteuning hoeft niet beperkt te blijven tot sessies met een professional; het kan ook geïntegreerd worden in je dagelijkse routine met enkele eenvoudige activiteiten:

• Je stemming samen met je glucosewaarden bijhouden om emotionele patronen te identificeren.
• Realistische doelen stellen: kleine overwinningen verminderen frustratie en verhogen de motivatie.
• Ontspannings- of mindfulnessoefeningen opnemen in je dagelijkse routine: diepe ademhaling, korte meditatie- of mindfulness-sessies.
• Ruimte voor ontspanning en plezier zoeken: je leven niet beperken tot leven met diabetes, maar ook activiteiten doen tot je welzijn bijdragen.

Deze activiteiten helpen mensen met diabetes en stress om de mentale belasting te verminderen en de levenskwaliteit op een duurzamere manier te verbeteren⁴. Dergelijke zelfzorgstrategieën vullen professionele psychologische ondersteuning aan, maar vervangen deze niet.

Integratie in het gezondheidszorgsysteem

Hoewel psychologische ondersteuning wordt erkend als een essentieel onderdeel van uitgebreide diabeteszorg, is deze nog niet volledig geïntegreerd in veel gezondheidszorgsystemen. De toegang tot psychologische diensten blijft in veel systemen beperkt voor mensen met diabetes en stress.

Samenwerking tussen endocrinologen, diabeteseducatoren en psychologen is essentieel om multidisciplinaire zorg echt te laten werken. Het integreren van beoordelingen van de geestelijke gezondheid in de routinematige diabeteszorg verbetert niet alleen het welzijn, het kan ook de kosten verlagen die gepaard gaan met vermijdbare complicaties⁵.

Het beheren van diabetes is niet beperkt tot het controleren van glucose; psychologische ondersteuning is essentieel om een evenwichtig leven te leiden en motivatie op de lange termijn te behouden. Psychologische therapieën, familiale en sociale ondersteuning en de integratie van emotionele zelfzorgstrategieën kunnen allemaal bijdragen tot een betere levenskwaliteit en een doeltreffender beheer van diabetes.

Psychologische ondersteuning is essentieel voor het bereiken van emotioneel evenwicht, het behouden van motivatie en het bevorderen van duurzaam zelfmanagement.

• Leven met diabetes

Leven met diabetes als gezin: hoe te steunen en uitdagingen te overwinnen

• Leven met diabetes

Insulinepomp en mobiele app voor diabetes: technologie voor diabetesbeheer

• Leven met diabetes

Het belang van geestelijke gezondheid voor mensen met diabetes

Leven met diabetes is een hele uitdaging. Diabetes kan het gezinsleven op verschillende manieren beïnvloeden, afhankelijk van het type diabetes, de leeftijd van de persoon en de behandeling die hij of zij nodig heeft. Het aanpassingsproces omvat vaak het aanleren van nieuwe routines zoals bloedglucosecontrole, medicatiebeheer, gezond eten en emotionele steun. Gezinnen kunnen een belangrijke rol spelen door aanmoediging en stabiliteit te bieden, hoewel deze gedeelde verantwoordelijkheid soms vragen of momenten van spanning kan oproepen.

Leven met diabetes: de rol van het gezin bij het omgaan met diabetes

Hoe te leven met diabetes? Er zijn aanwijzingen dat ondersteunende betrokkenheid van familieleden gepaard gaat met een betere therapietrouw en een positiever emotionele kijk op het leven bij mensen met diabetes. Studies naar  gezinnen van mensen met diabetes type 1 tonen aan dat wanneer zorgverleners zich goed geïnformeerd en ondersteund voelen in het omgaan met diabetes, het algehele welzijn van zowel de persoon met diabetes als zijn of haar familieleden doorgaans verbetert¹. Overmatige druk of misverstanden binnen het gezin kunnen echter bijdragen aan emotionele spanning.

Leven met diabetes: emotionele uitdagingen voor mensen met diabetes en ouders/verzorgers in het omgaan met diabetes

Het omgaan met diabetes kan soms veeleisend zijn, omdat het regelmatige aandacht vereist voor de glucosespiegels, dagelijkse routines en gezonde gewoontes. Zowel mensen met diabetes als hun familieleden kunnen momenten van vermoeidheid of emotionele spanning ervaren. Dit wordt vaak "diabetes distress" genoemd, een erkend concept dat de frustratie, zorgen of burn-out beschrijft die gerelateerd  zijn aan het dagelijkse beheer van diabetes.

Voor ouders/verzorgers van kinderen met type 1 diabetes kan constante supervisie soms leiden tot stress of slaapstoornissen. Deze ervaringen lopen sterk uiteen en kunnen worden verbeterd door duidelijke communicatie, gedeelde verantwoordelijkheden en professionele begeleiding wanneer dat nodig is². 

Leven met diabetes: impact op de levenskwaliteit van de ouders/verzorgers

Verschillende studies naar de ervaringen van  ouders/verzorgers  van mensen met diabetes type 2 suggereren dat in het omgaan met diabetes, de complexiteit van diabetesbeheer, vooral wanneer er complicaties zijn, van invloed kan zijn op het mentale en sociale welzijn van ouders/verzorgers³. De mate van impact hangt af van individuele omstandigheden, de beschikbaarheid van ondersteuning en de algehele middelen van het gezin.

Ouders/verzorgers  ervaren vaak een gevoel van permanente verantwoordelijkheid, met weinig ruimte voor rust of zelfzorg. Wanneer de zorg voor de patiënt de hoogste prioriteit krijgt, kan dit gevolgen hebben voor de fysieke en emotionele gezondheid van de ouder/verzorger zelf met diabetes distress als resultaat. Het opzetten van zelfzorgroutines en het zoeken naar externe ondersteuning kan helpen om het evenwicht te bewaren en om leven met diabetes mogelijk te maken.

Leven met diabetes: strategieën voor het versterken van gezinsondersteuning

Gezinsgerichte benaderingen, zoals gezamenlijke diabeteseducatie, ondersteunende communicatie en het gezamenlijk oplossen van problemen, kunnen helpen om het begrip en de samenwerking binnen het huishouden te verbeteren⁴ en de kans op diabetes distress te verkleinen. Deze strategieën moedigen gezinnen aan om te ondersteunen zonder te controleren, en om te begeleiden in plaats van op te leggen. Wanneer gezinsleden samen gezonde gewoontes aannemen, zoals evenwichtige maaltijden of regelmatige lichaamsbeweging, kan diabetesbeheer gemakkelijker worden als onderdeel van gedeelde dagelijkse routines en is het leven met diabetes beter haalbaar.
Aanbevolen praktische acties zijn onder andere:

• Open en niet-oordelende gesprekken over uitdagingen en emoties stimuleren.
• De verantwoordelijkheden verdelen volgens ieders mogelijkheden en beschikbaarheid.
• Zelfzorg van verzorgers bevorderen door tijd vrij te maken voor rust, sociale activiteiten en ondersteuning wanneer dat nodig is.
• Advies inwinnen bij zorgverleners (educatoren, psychologen, diëtisten) om het begrip en het vertrouwen binnen het gezin te versterken.

Deze maatregelen kunnen helpen om diabetesbeheer te veranderen in een proces van samenwerking en gezamenlijk leren.

Leven met diabetes: zorg voor de ouders/verzorgers

Diabetes is veel meer dan een stofwisselingsstoornis: het is een gedeelde ervaring die het gezinsleven verandert. Emoties, rollen en routines in huis veranderen, maar communicatie, opvoeding en empathie kunnen helpen om deze veranderingen om te zetten in kansen om de band te versterken. 

Hoe kun je samen  leven met diabetes? Voldoende steun van het gezin verbetert de therapietrouw, bevordert het emotionele welzijn en vermindert zowel complicaties als diabetes distress. Tegelijkertijd is het gezinsleven veel gezonder en duurzamer als ouders/verzorgers worden begeleid en gewaardeerd. Het belangrijkste is om een coöperatieve omgeving op te bouwen, waarin zorg een gezamenlijke en bewuste, verantwoordelijkheid is, en geen last is die je in je eentje draagt ⁷.

Deze informatie is alleen bedoeld voor algemene educatieve doeleinden en is geen vervanging voor professioneel medisch advies of zorg.

• Leven met diabetes

Insulinepomp en mobiele app voor diabetes: technologie voor diabetesbeheer

• Leven met diabetes

Informatie diabetes: een gids voor diabetes op school en universiteit

• Leven met diabetes

Complicaties bij diabetes type 2: hoe u deze voorkomt en een gezonde levensstijl behoudt